fbpx
Brama Brandenburska: symbol Berlina kiedyś i dzisiaj

Brama Brandenburska: symbol Berlina kiedyś i dzisiaj

Wszyscy mieliśmy okazję zrobić sobie piękne selfie przed słynną Brama Brandenburską, która od lat stanowi serce turystycznego życia w Berlinie. To jednak nie tylko punkt orientacyjny dla zwiedzających, ale także symbol bogatej historii niemieckiej stolicy. Historia Bramy Brandenburskiej sięga zwycięstw Prus i ciągnie się przez mroczne lata hitlerowskich defilad, aż po epokę podziału Berlina i wzniesienie oraz upadek Muru Berlińskiego. Z tego artykułu dowiesz się więcej o fascynującej historii Bramy Brandenburskiej oraz jej znaczeniu dla Berlina i całych Niemiec.

Historia Bramy Brandenburskiej: powstanie i geneza

Skąd wzięła się brama w centrum miasta? Odpowiedź jest prosta: Berlin nie wyglądał kiedyś tak jak teraz. Dziś Brama Brandenburka znajduje się w środku Berlina, ale kiedyś była jedną z wielu bram otaczających miasto. W 1734 roku ówczesny Berlin otaczał mur celny, a wraz z nim 18 bram miejskich. Jedną z nich była Brama Brandenburska, która swoją nazwę zawdzięcza kierunkowi, w który prowadziła, czyli w stronę Brandenburgii.

Na początku Brama Brandenburska była niepozorną bramą miejską, zwykłą jak każda inna, z budynkami dla straży i organów podatkowych. Dopiero w 1788 roku, podczas rozbudowy całego muru celnego, przystąpiono do rozbiórki starej, nieatrakcyjnej konstrukcji. Zmieniono ją w piękną budowlę, stanowiącą jedno z pierwszych wczesnoklasycystycznych arcydzieł w Berlinie.

Wygląd i symbolika Bramy Brandenburskiej

Współczesny wygląd Bramy zawdzięczamy Carlowi Gotthardowi Langhansowi oraz ateńskim Propylejom na Akropolu, które były jego inspiracją. Brama Brandenburska powstała w czasach umacniania Prus, jako hołd dla zmarłego Fryderyka II, a jej budowa trwała 3 lata.

Na początku Brama nie posiadała kwadrygi na swoim zwieńczeniu. Dopiero w 1793 roku, w okresie Wielkiej Rewolucji we Francji, dodano ją na cześć zwycięstwa. Brama posiada pięć przejść, w tym jedno szersze, które do 1918 roku było zarezerwowane wyłącznie dla rodziny cesarskiej.

Ateńskie propyleje i symboliczna Brama Pokoju

Brama Brandenburska nie tylko jest symbolem potęgi Prus, ale także składa się z wielu symbolicznych elementów. Fryderyk Wilhelm II, ówczesny władca, który zarządził jej budowę, pragnął być porównywany do mądrego ateńskiego polityka, Peryklesa. Stąd też wzorowanie się na Propylejach.

Perykles zapewnił Ateńczykom długie lata pokoju za życia. Władca Prus symbolicznie chciał nawiązać do tych czasów, gdyż on i jego poprzednik, Fryderyk II, również dążyli do zachowania pokoju dla Prus. Dlatego pierwotnie Brama Brandenburska została nazwana Bramą Pokoju (niem. Friedenstor).  

Kwadryga i płaskorzeźby na Bramie Brandenburskiej 

Główną ozdobą Bramy Brandenburskiej jest kwadryga — rzeźba znajdująca się na jej zwieńczeniu. Kwadryga to rydwan zaprzężony w cztery konie, prowadzony przez boginię zwycięstwa — Wiktorię, wykonaną z miedzi. Początkowo bogini prowadziła rydwan nago, później jednak dodano jej zwiewną szatę. Wiktorię z kwadrygą uważano za tak atrakcyjną, że zainteresował się nią Napoleon i po bitwie pod Jeną-Auerstedt w 1806 roku zabrał ją do Paryża. Byłaby tam pewnie na stałe, gdyby nie odsunięcie Cesarza od władzy. W 1814 roku pruski generał Ernst von Pfuel odesłał ją z powrotem do Berlina.

Oprócz samej postaci Wiktorii jako bogini zwycięstwa wyposażono ją również w wiele symboli. Zazwyczaj bogini jest przedstawiana ze skrzydłami i wieńcem laurowym na głowie. W przypadku berlińskiej kwadrygi dodano do jej wyposażenia dodatkowe atrybuty: trzyma w ręku kopię zwieńczoną wieńcem dębowym, w którym umieszczony jest żelazny krzyż z pruskim orłem.

Te widoczne z daleka symbole odzwierciedlały siłę Prus:

  • orzeł pruski,
  • dębowy wieniec,
  • żelazny krzyż,
  • bogini Wiktoria z wieńcem laurowym i skrzydłami.

Bramę Brandenburską, oprócz imponującej kwadrygi, wzbogacają również liczne płaskorzeźby i rzeźby umieszczone na ścianach między przejściami. W samych przejściach znajduje się 20 reliefów przedstawiających bohaterskie czyny Herkulesa, stanowiących analogię do wielkich osiągnięć Fryderyka Wielkiego. Na ścianach zewnętrznych bramy jest rzeźba boga wojny — Marsa, oraz bogini mądrości — Minerwy. Te symboliczne przedstawienia dodają nie tylko ozdobnego charakteru, ale również podkreślają idee potęgi, mądrości i militarnej siły, które miały być reprezentowane przez Bramę Brandenburską.

Powojenna historia Bramy Brandenburskiej

Historia Bramy Brandenburskiej to historia Muru Berlińskiego, podziału Berlina, zwycięstw Prus i defilad hitlerowskich wojsk. Po II wojnie światowej Brama Brandenburska stała na granicy dwóch odległych światów: Berlina Wschodniego i Zachodniego, stając się jednocześnie terenem neutralnym. Brama Brandenburska, podobnie jak wiele innych budynków w Berlinie, została zniszczona podczas wojny. To, co obecnie widzimy, to rekonstrukcja starej, zrujnowanej bramy. Podczas bombardowań w bitwie o Berlin pod koniec II wojny światowej Brama została wielokrotnie ostrzelana i uszkodzona.

Rekonstrukcja Bramy Brandenburskiej

Jedynym elementem, który ocalał w całości z oryginalnego budynku, jest łeb jednego z koni, obecnie eksponowany w Märkisches Muzeum. Pomimo istniejących nieporozumień pomiędzy Berlinem Wschodnim i Zachodnim, podjęto szybką decyzję o rekonstrukcji Bramy Brandenburskiej.

W 1957 roku Brama Brandenburska została odbudowana, początkowo bez kwadrygi. Podczas wojny wykonano gipsowy odlew kwadrygi, co umożliwiło jej odtworzenie w przyszłości. Bogini Wiktoria ze swoim rydwanem ponownie zagościła na szczycie bramy i ukoronowała ponownie całość w 1958 roku. Jednakże bez orła i krzyża, ponieważ władze Wschodniego Berlina nie życzyły sobie obecności symboli pruskiego militaryzmu.

Historia Bramy Brandenburskiej i otaczającego ją Muru Berlińskiego

Brama Brandenburska cieszyła się swobodą zaledwie przez trzy lata. Wkrótce potem została otoczona przez krąg Muru Berlińskiego. Gdy 13 sierpnia 1961 roku w Berlinie stanął betonowy mur, który podzielił całą Europę, Brama Brandenburska znalazła się w jego środku. Otoczona barierą, stała się nieosiągalna z obu stron.

Stała się symbolem podziału Berlina i całego powojennego świata. Dostęp do niej mieli jedynie funkcjonariusze NRD, niektórzy wysoko postawieni urzędnicy państwowi oraz personel. Słowa prezydenta Richarda von Weizsäckera doskonale oddają ówczesną sytuację polityczną tego kraju:

Jak długo Brama Brandenburska pozostanie zamknięta, tak długo sprawa Niemiec zostanie otwarta.

Richard von Weizsäcker

Brama stała się istotnym punktem spotkań, a otaczający ją Mur stał się symbolem podziału narodu niemieckiego. 12 czerwca 1987 roku prezydent Ronald Reagan wygłosił przemówienie pod Bramą Brandenburską. Mówił tak głośno, żeby słyszano go również po drugiej stronie muru.

Pod Bramą Brandenburską wszyscy są Niemcami, oddzieleni od swoich współobywateli. Każdy jest Berlińczykiem zmuszonym do oglądania tej blizny.

Ronald Reagan

Reagan mówił o Bramie jak o bliźnie, na którą patrzy cała Europa. Wiele ówczesnych prezydentów wolnych narodów odwiedzało Berlin i starało się wpłynąć na radzieckie władze, niestety bez powodzenia. Dopiero gdy w Polsce ruszyła lawina strajków i zaczęto walczyć z komunistycznym mocarstwem, coś zaczęło się zmieniać na europejskiej mapie. Dlatego też w 2009 roku, w 20. rocznicę upadku Muru Berlińskiego, sam Lech Wałęsa pchnął pierwszą kostkę symbolicznego domina, które imitowało mur przecinający miasto.

Historia Bramy Brandenburskiej po upadku Muru Berlińskiego

Po upadku Muru Berlińskiego Brama Brandenburska powoli niszczała. Oficjalnie opiekę nad budynkiem sprawowała władza Wschodniego Berlina, jednak w systemie komunistycznym niechętnie inwestowano w jego utrzymanie.

Po upadku Muru Berlińskiego w listopadzie 1989 roku Brama stała się miejscem spotkań entuzjastycznego tłumu. Pokojowa rewolucja pozbawiła kwadrygę kilku elementów. W sylwestrową noc kilka osób wdrapało się na Bramę i ukradło części rydwanu. Po latach izolacji, wynikających z błędnej polityki, oraz po przeżyciach związanych z otwarciem granicy dzielącej Berlin, Brama Brandenburska potrzebowała kolejnej rekonstrukcji i odnowy.

Od roku 2000 przez kolejne dwa lata Brama Brandenburska ponownie została zamknięta dla mieszkańców Berlina i turystów. Tym razem powodem było jej gruntowne odnowienie, które pochłonęło sumę aż 6 milionów euro. Nowe otwarcie Bramy Brandenburskiej odbyło się 3 października, w 15. rocznicę Zjednoczenia Niemiec!

Brama Brandenburska dzisiaj — symbol niemieckiej stolicy

Utrzymanie Bramy Brandenburskiej pochłania rocznie około 200 tysięcy euro, a jej wizerunek można znaleźć na rewersach monet oraz znaczkach pocztowych. Jest to jedno z głównych atrakcji turystycznych stolicy Niemiec, najbardziej rozpoznawalnym zabytkiem i symbolem Berlina za granicami kraju.

Przydatne linki


Symbole Berlina, czyli z tego słynie stolica Niemiec na całym świecie

Symbole Berlina, czyli z tego słynie stolica Niemiec na całym świecie

Dla jednych Berlin to miasto znane z doskonałych kebabów, dla innych to oaza kultury, zwłaszcza dzięki Wyspie Muzeów. Jeszcze inni kojarzą Berlin z niekończącymi się imprezami, które uczyniły je sercem życia nocnego Europy. Berlińskie zabytki są powszechnie rozpoznawalne i kojarzone na całym świecie. Z tego artykułu dowiesz się, jakie są symbole Berlina, co oznaczają i z czego słynie stolica Niemiec.

Niedźwiedź jako symbol Berlina

W sercu Berlina mieszka niedźwiedź i jest jego symbolem na fladze i w herbie, a na berlińskich ulicach, można znaleźć przyjacielskie miśki.

Niedźwiedź w herbie i fladze Berlina

Herb Berlina przedstawia berlińskiego niedźwiedzia w wyprostowanej postawie, z czerwonym językiem i pazurami, na srebrnej tarczy. Nad niedźwiedziem znajduje się złota, pięciolistna korona z listowiem, a w jej środku umieszczona jest brama.

Niedźwiedź nie zawsze był symbolem miasta, bo przez wieki dzielił pieczęcie i herby z brandenburskim oraz pruskim orłem. Obecna forma herbu obowiązuje od 1954 roku.

Trzy teorie o pochodzeniu symboliki berlińskiego niedźwiedzia

Pochodzenie wyboru niedźwiedzia jako symbolu na herb Berlina jest otoczone tajemnicą, gdyż brak jest dokumentów potwierdzających dokładną datę i powody tej decyzji. Niektórzy badacze sugerują, że Berlińczycy mogli inspirować się postacią Albrechta I, znanego jako Niedźwiedź.

Inni próbowali wyjaśnić nazwę miasta jako pochodzącą od niemieckiego słowa Bär oznaczającego niedźwiedzia sugerując, że „Berlin” mogło pierwotnie oznaczać małego misia.

bër = niedźwiedź  &  -lin  = sylaba zdrobnieniowa (-lein) –> bërlîn (mały miś)

Według językoznawcy Reinharda E. Fischera, słowo „Berlin” wywodzi się ze słowiańskiego idiomu i może oznaczać osadę położoną w pobliżu bagien lub mokradeł. Fischer podkreśla, że to wyjaśnienie nazwy jest wiarygodne, uwzględniając liczne podobne słowiańskie nazwy miejscowości, wód i obszarów geograficznych.

Berlińskie miśki (United Buddy Bear)

Podczas spaceru po Berlinie nie sposób przejść obojętnie obok uroczych misiów, które zdobią ulice miasta. Kolorowe, różnorodne we wzorach i strojach — berlińskie niedźwiedzie przyciągają wzrok każdego przechodnia. Choć typowa rzeźba niedźwiedzia ma łapy uniesione ku górze, na ulicach Berlina można spotkać nawet takie, które stoją na głowie.

Figury dużych misiów rozlokowane na terenie Berlina są efektem akcji „United Buddy Bears”. Każdy z niedźwiedzi mierzy dwa metry wysokości, waży około 50 kilogramów i propaguje ideę tolerancji oraz porozumienia między narodami i kulturami. Wizerunki niedźwiedzi zostały zdobione przez artystów z całego świata i często podróżują w ramach światowej trasy, aby szerzyć przesłanie tolerancji w różnych częściach globu.

Berlin, jako miasto wielokulturowe, serdecznie witające ludzi z wszystkich kontynentów, stanowi doskonałe miejsce dla misiów promujących tolerancję. Pomysł na akcję „United Buddy Bears” narodził się w 2001 roku w Niemczech, przed Bramą Brandenburską, gdzie odbyła się pierwsza wystawa tych uroczych figur.

Początkowo powstało 350 misiów, które zostały rozlokowane w różnych miejscach na całym świecie. Inicjatywa spotkała się z tak pozytywnym przyjęciem, że została rozszerzona również do innych krajów i otrzymuje wsparcie międzynarodowych organizacji, takich jak UNICEF i ONZ.

Architektoniczne symbole Berlina

Berlin słynie z również z budowli, które rozpoznawane są na całym świecie. Te wyjątkowe zabytki nie tylko przyciągają uwagę turystów, ale także odzwierciedlają bogatą historię i kulturę tego miasta.

Brama Brandenburska (niem. Brandenburger Tor)

Brama Brandenburska to ikona Berlina i całych Niemiec. Plac pod Bramą to niezwykle popularne miejsce zarówno wśród turystów, jak i mieszkańców. To nie tylko ważny punkt turystyczny w Berlinie, ale także jest centralnym miejscem wielu wydarzeń społeczno-kulturowych w mieście. Brama Brandenburska stanowi nieodłączną część krajobrazu stolicy i symbolizuje jedność oraz wolność.

Mur Berliński (niem. Berliner Mauer)

Mur Berliński nadal pozostaje silnym symbolem miasta. Jego ślady można znaleźć w różnych częściach stolicy, z których najbardziej znaną jest East Side Galleryponad 1000-metrowy fragment muru z galerią obrazów i grafik.

Kolejnym miejscem, gdzie można odkryć historię Muru Berlińskiego, jest THE WALL — asisi Panorama Berlin. Jest to rekonstrukcja panoramy podzielonego Berlina i znajduje się zaraz obok dawnego przejścia granicznego Checkpoint Charlie.

Historia Muru Berlińskiego jest również udokumentowana na Bernauer Strasse w Miejscu Pamięci Muru Berlińskiego. Znajdują się tam fragmenty muru zachowane w stanie oryginalnym wraz z wieżą strażniczą. W tym miejscu odbywają się często wystawy związane z tą tematyką.

Wieża Telewizyjna (niem. Berliner Fernsehturm)

Najwyższy punkt Berlina, a zarazem Niemiec, Wieża Telewizyjna (niem. Berliner Fernsehturm) dominuje nad panoramą miasta. Jej obecność jest niemalże nie do przeoczenia, a z jej wysokości 203 metrów możemy podziwiać malownicze widoki na stolicę.

Początkowo symbolizująca efektywność systemu socjalistycznego, dziś wieża jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Berlina, obok Bramy Brandenburskiej. Od 1979 roku posiada status pomnika w Niemczech, co podkreśla jej wyjątkowość i znaczenie dla miasta.

Wyspa Muzeów w Berlinie

Wyspa Muzeów, położona przy rzece Spree, jest nieodłącznym elementem kulturalnego krajobrazu Berlina. Jej pięć wyjątkowych muzeów, obejmujących szeroki zakres kolekcji od pradziejów po sztukę XIX wieku, przyciąga rocznie miliony zwiedzających.

To nie tylko miejsce dla miłośników historii i sztuki, ale także architektoniczne arcydzieło, zbudowane przez pięciu różnych architektów i uznane jako jedno z najbardziej imponujących muzealnych kompleksów w Europie. Od 1999 roku Wyspa Muzeów jest również wpisana na listę UNESCO jako część dziedzictwa kulturowego, a jej budynki są stopniowo restaurowane, aby zachować ich niepowtarzalny charakter.

Muzea znajdujące się na Wyspie Muzeów:

  • Altes Museum,
  • Neues Museum,
  • Alte Nationalgalerie,
  • Bode-Museum,
  • Pergamonmuseum.

Budynek niemieckiego parlamentu (niem. Reichstag)

Kolejnym wyrazistym symbolem architektonicznym stolicy Niemiec jest gmach Reichstagu, czyli siedziby niemieckiego parlamentu. Jego charakterystyczną cechą jest szklana kopuła, która pełni funkcję platformy widokowej, oferując niesamowite widoki na miasto. To tutaj, co pięć lat, Zgromadzenie Federalne gromadzi się, by wybrać prezydenta.

Historia Reichstagu to nie tylko polityczne wydarzenia, lecz także dramatyczne momenty. Został on dotknięty przez pożar w 1933 roku oraz ucierpiał w wyniku działań wojennych. Budynek był ważnym celem militarnym podczas ataków na Berlin, będąc symbolem faszystowskiego reżimu.

Berlińska kultura techno

Berlińska kultura techno, która od lat stanowi integralną część życia nocnego stolicy Niemiec, otrzymała prestiżowe uznanie — została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Decyzja ta podkreśla znaczenie muzyki techno jako symbolu tożsamości Berlina, wybudowanego poprzez rolę odegraną w zjednoczeniu kraju. Inicjatywa ta, poparta przez organizację Rave the Planet, trwała ponad dekadę, a jej sukces jest uznaniem dla całej kultury techno na świecie.

Unikalna scena muzyczna Berlina nie tylko przyciąga tłumy klubowiczów z całego świata, ale także symbolizuje wolność, różnorodność i otwartość Berlina. Od legendarnej klubowej nocy w Berghain po spontaniczne imprezy w tętniących życiem ulicach Kreuzbergu, nocne życie w Berlinie nieustannie przyciąga entuzjastów muzyki techno.

Klasyki berlińskiej kuchni

Tradycyjna kuchnia berlińska nie kojarzy się z wykwintnymi smakami, ale mimo to Currywurst, Schrippe i inne klasyczne dania knajpowe mają swoich wiernych wielbicieli. Od zawsze berlińskie potrawy czerpały z wpływów z całego świata — od uchodźców hugenockich w XVII i XVIII wieku po imigrantów z Turcji, Wietnamu, Kanady i Syrii. Każdy ruch migracyjny wniósł swoje lokalne potrawy do przestrzeni miejskiej. To sprawiło, że Berlin został gastronomiczną stolicą Niemiec i znaną destynacją turystyki kulinarnej. W Berlinie można spróbować oryginalnej kuchni z całego świata, ale popularne tradycyjne berlińskie potrawy i napoje są również obecne na gastronomicznej mapie miasta.

Berlińska Currywurst

Currywurst to berlińskie danie kuchni fast food, składające się z kiełbaski podanej z ostrym sosem curry, często w towarzystwie frytek. To nieoficjalna gwiazda stolicy, często podawana bez skórki, a nawet w wersji wegańskiej. Można ją zjeść na szybko między stacjami metra i hałaśliwymi ulicami, albo w wersji na elegancko. Miejsca takie jak Konnopke, Curry 36 i inne budki z Currywurst oferują wyborne smaki tego pikantnego dania.

Berliński Döner

Niezwykle często długa noc w Berlinie kończy się porządnym kebabem. Döner jest jednym z najpopularniejszych fast foodów w Berlinie. Pojawienie się kebabu w mieście datuje się na lata 70., kiedy to tureccy imigranci zaczęli otwierać pierwsze kebabownie. Dziś w Berlinie można znaleźć niezliczone ilości miejsc serwujących kebab — od małych bud na ulicy po większe restauracje. Kebab często jest spożywany jako szybki posiłek na wynos lub na miejscu, zazwyczaj podawany w bułce pita lub wraz z ryżem i sałatką. Niektóre lokale oferują również wegetariańskie lub wegańskie opcje tego dania.

Bułka Schrippe i pączek Berliner

Schrippe to tradycyjna berlińska bułka, niezastąpiona w codziennej diecie, jako podstawa dla różnych smakowitych wypełnień, niezależnie od tego, czy to śniadanie, czy niedzielny brunch. Na festynach ulicznych i w turystycznych miejsach miasta można na szybką przekąskę zawsze kupić kiełbasę w berlińskiej bułce Schrippe (niem. Wurst im Brötchen).

Berliner Pfannkuchen różnią się od tradycyjnych wersji pączków. Mają one charakterystyczny lukier na wierzchu, a ich wnętrze jest delikatne i wilgotne. Berliner są również popularne podczas karnawału, szczególnie w okresie przed środą popielcową. Tradycyjnie są one wypełniane konfiturą różaną lub malinową, ale współczesne wersje mogą mieć różnorodne nadzienia, od czekolady po krem waniliowy.

Berliner Weisse

Berliner Weisse to tradycyjne berlińskie piwo, które często podawane jest z dodatkiem słodkiej lemoniady z mięty lub malin, co nadaje mu charakterystycznego smaku. Ze względu na specjalne drożdże Berliner Weisse może być warzone tylko w określonych browarach. Od 2014 roku posiada ono chroniony status jako regionalne dziedzictwo kulturowe.

Berliner Luft

Berliner Luft to klarowny miętowy likier produkowany w Berlinie. Jego świeży smak i intensywny aromat sprawiają, że Berliner Luft jest ulubionym trunkiem wielu mieszkańców oraz gości stolicy Niemiec. Ten charakterystyczny likier jest często spożywany jako shot lub dodatek do różnorodnych koktajli. Jego receptura oparta jest na starannie dobranych składnikach, które nadają mu wyjątkowy, niepowtarzalny smak.

Berlin to miasto, które każdemu kojarzy się z czymś innym, a to właśnie sprawia, że tak bardzo je kocham! Ta metropolia ma wiele twarzy, a każdy może odnaleźć tutaj coś dla siebie. Dla mnie Berlin to przede wszystkim różnorodność, której nie brakuje. Tutaj można odpoczywać na plaży, spacerować po lasach, bawić się do nocy, próbować dań z całego świata i odkrywać historię całej Europy.